Jak rozliczyć RSU od amerykańskiego pracodawcy w PIT-38

Kiedy w ogóle powstaje podatek

RSU (restricted stock units) to obietnica, że po spełnieniu warunków, najczęściej po prostu po przepracowaniu określonego czasu, dostaniesz akcje. Ta obietnica przechodzi przez trzy momenty i tylko dwa z nich mogą być podatkowe.

1. Grant. Dzień, w którym dostajesz przyznanie. Podatkowo nie dzieje się nic. Nie masz jeszcze niczego, co dałoby się sprzedać, a warunek może się nigdy nie ziścić.
2. Vesting. Dzień, w którym akcje faktycznie stają się twoje i pojawiają się na rachunku maklerskim (Schwab, Fidelity, Morgan Stanley, E*TRADE). To pierwszy moment, który może być opodatkowany.
3. Sprzedaż. Dzień, w którym zamieniasz akcje na pieniądze. To moment, który jest opodatkowany zawsze.

Całe pytanie „ile zapłacę” sprowadza się więc do tego, czy vesting jest u ciebie zdarzeniem podatkowym. A to nie zależy od tego, co myślisz o swoim planie ani od tego, co napisał kolega na forum. Zależy od tego, jak plan został formalnie utworzony.

Dwa scenariusze i jedna różnica między nimi

Polskie przepisy przewidują dla akcji pracowniczych dwie zupełnie różne ścieżki. Nie wybierasz między nimi, bo jedna z nich po prostu jest twoja.

Scenariusz A: kwalifikowany program motywacyjny

Art. 24 ust. 11–12b ustawy o PIT pozwala odroczyć opodatkowanie do momentu sprzedaży akcji, jeśli program spełnia komplet warunków:

• jest systemem wynagradzania utworzonym na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki, a nie decyzją zarządu, nie zapisem w regulaminie pracy;
• obejmuje akcje spółki akcyjnej: twojego pracodawcy albo spółki wobec niego dominującej (typowy układ: pracujesz w polskiej spółce zależnej, akcje dostajesz od amerykańskiej matki);
• spółka ma siedzibę w Polsce albo w państwie, z którym Polska ma umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, a ze Stanami Zjednoczonymi ma;
• akcje nabywasz bezpośrednio albo w wyniku realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych lub innych praw majątkowych;
• jesteś zatrudniony na umowę o pracę lub umowę zlecenia (przychody z art. 12 lub 13 ustawy o PIT).

Jeżeli komplet się zgadza, vesting nie jest momentem podatkowym. Podatek powstaje dopiero przy odpłatnym zbyciu akcji: 19% od dochodu, wykazywane w PIT-38. Kosztem uzyskania przychodu jest to, co za akcje realnie zapłaciłeś, przy RSU zwykle zero. Dlatego w scenariuszu A opodatkowana jest praktycznie cała cena sprzedaży.

Scenariusz B: plan niekwalifikowany

Jeżeli choć jeden warunek nie jest spełniony, odroczenia nie ma. W dniu vestingu wartość rynkowa otrzymanych akcji staje się przychodem ze stosunku pracy, opodatkowanym według skali, czyli 12% do 120 000 zł podstawy i 32% powyżej. Rozliczasz go w PIT-37 lub PIT-36, razem z resztą wynagrodzenia.

Ta sama wartość staje się jednak twoim kosztem przy późniejszej sprzedaży. Przy sprzedaży płacisz 19% już tylko od różnicy między ceną sprzedaży a wartością, która została opodatkowana przy vestingu. To nie jest ulga ani wybór, tylko mechanizm, który zapobiega opodatkowaniu tej samej kwoty dwa razy.

Który scenariusz jest twój

Tego nie da się zgadnąć z wyciągu maklerskiego, bo broker nie wie, jak twój plan wygląda w świetle polskiego prawa. Odpowiedź jest w dokumentach planu: plan document, award agreement i przede wszystkim uchwała, na podstawie której plan powstał. W praktyce najszybsza droga to zapytać dział kadr lub globalny zespół equity o to jedno konkretne zdanie: czy plan został przyjęty uchwałą walnego zgromadzenia.

Jeśli po tym nadal nie ma pewności, a przy planach amerykańskich zdarza się to często, właściwym narzędziem jest interpretacja indywidualna Krajowej Informacji Skarbowej. Kosztuje 40 zł i chroni cię, nawet jeśli organ później zmieni zdanie.

Kurs NBP: z dnia wcześniej, nie z dnia zdarzenia

Wszystko dzieje się w dolarach, a deklarację składasz w złotych. Art. 11a ustawy o PIT mówi jasno: przeliczasz po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Nie z dnia zdarzenia, nie po kursie brokera, nie po kursie z dnia przelewu na twoje konto.

Konsekwencje w praktyce: vesting w poniedziałek przelicza się po kursie z piątku. Vesting we wtorek po świętach przelicza się po kursie z ostatniego dnia roboczego przed świętami. Ten sam mechanizm dotyczy kosztów i prowizji: każdą pozycję przeliczasz po kursie z dnia poprzedzającego jej powstanie, a nie po jednym wspólnym kursie dla całej deklaracji.

Dlatego dwie transze akcji tej samej spółki, sprzedane tego samego dnia, prawie zawsze mają różny koszt w złotych, nawet jeśli w dolarach kosztowały tyle samo.

Sell-to-cover: akcje, których nigdy nie zobaczyłeś

Przy vestingu broker zwykle od razu sprzedaje część akcji na pokrycie podatku i opłat. To sell-to-cover. Na rachunku widzisz tylko resztę, więc łatwo uznać, że sprzedaży nie było. Podatkowo była, w pełni: to zwykła sprzedaż akcji, dokonana w dniu vestingu, i musi trafić do PIT-38 jak każda inna.

W scenariuszu A ta sprzedaż generuje realny dochód, bo koszt wynosi zero, więc opodatkowana jest cała kwota. W scenariuszu B koszt równa się wartości opodatkowanej przy vestingu, a że sprzedaż następuje tego samego dnia po tej samej cenie, dochód wychodzi zerowy. Zerowy dochód to nadal pozycja w deklaracji, nie powód, żeby ją pominąć.

Osobna sprawa: jeśli przy tej okazji został pobrany podatek amerykański, to zwykle sygnał, że u brokera nie masz złożonego formularza W-8BEN. To nie jest kwota, którą wpisuje się w PIT-38 jako polski podatek, tylko sprawa do wyjaśnienia z brokerem, najlepiej zanim złożysz deklarację.

Kilka transz, jedna sprzedaż: FIFO

RSU vestują się transzami, co kwartał albo co rok. Kiedy sprzedajesz część pakietu, akcje z różnych transz są nie do odróżnienia, więc ustawa rozstrzyga to za ciebie: przyjmuje się, że zbywasz kolejno akcje nabyte najwcześniej (art. 24 ust. 10 ustawy o PIT). To zasada FIFO i nie jest opcjonalna. Nie możesz wskazać, że sprzedałeś akurat najdroższą transzę.

Ma to dwa skutki, o których łatwo zapomnieć. Po pierwsze, każda transza wchodzi do rozliczenia z własnym kursem NBP. Po drugie, sell-to-cover też konsumuje akcje według FIFO, czyli sell-to-cover przy drugiej transzy podatkowo zdejmuje najstarsze akcje, a nie te właśnie otrzymane.

Pełny przykład liczbowy

Wszystkie kwoty poniżej policzył ten sam silnik, który napędza kalkulator na tej stronie, po rzeczywistych średnich kursach NBP. Możesz je odtworzyć co do grosza.

Sprzedaż 50 akcji we wrześniu rozkłada się według FIFO: 40 akcji z transzy marcowej (zostało ich tyle po sell-to-cover) i 10 akcji z transzy czerwcowej. Każda część liczona własnym kursem.

Scenariusz A: program motywacyjny

Scenariusz B: plan niekwalifikowany

Te same zdarzenia, ale vesting jest opodatkowany od razu, a jego wartość staje się kosztem przy sprzedaży.

Zestawienie tych dwóch tabel jest całą pointą artykułu. W scenariuszu A podatek w PIT-38 wynosi 2 519 zł i to jest całe obciążenie. W scenariuszu B PIT-38 to tylko 334 zł, ale dochodzi 20 487,57 zł doliczone do dochodów ze skali, czyli przy 12% około 2 459 zł, a przy 32% około 6 556 zł podatku więcej. Ten sam pakiet akcji, ta sama sprzedaż, różnica sięgająca kilku tysięcy złotych.

Co jeszcze trafia do tego samego rozliczenia

• Dywidendy z amerykańskich akcji: 19% zryczałtowanego podatku, z zaliczeniem podatku pobranego w USA. Z W-8BEN stawka u źródła to 15%, bez niego 30%.
• Strata z lat ubiegłych: rozliczasz ją przez 5 kolejnych lat, w jednym roku maksymalnie 50% straty, albo jednorazowo do 5 000 000 zł.
• Załącznik PIT/ZG: składasz go razem z PIT-38, gdy dochód pochodzi ze źródeł zagranicznych.
• Danina solidarnościowa: 4% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł rocznie; dochody z PIT-38 wchodzą do jej podstawy.
• Brak PIT-8C: zagraniczny broker go nie wystawia. Nieotrzymanie formularza nie zwalnia z obowiązku złożenia deklaracji, a urząd i tak dowiaduje się o rachunku w ramach automatycznej wymiany informacji.

Pięć błędów, które kosztują najwięcej

1. Kurs z dnia zdarzenia zamiast z dnia poprzedzającego. Najczęstszy błąd i jedyny, który dotyczy dosłownie każdej pozycji w deklaracji.
2. Pominięcie sell-to-cover. Akcji nie było na rachunku, więc „nie było sprzedaży”. Była.
3. Koszt zero w scenariuszu B. Podwójne opodatkowanie tej samej kwoty, zawsze na twoją niekorzyść.
4. Ręczny wybór transzy zamiast FIFO. Kusi, żeby sprzedać „tę droższą”. Ustawa nie daje wyboru.
5. Założenie, że skoro nie ma PIT-8C, to nie ma obowiązku. Deklarację i tak składasz do 30 kwietnia.